Britt Hoogenboom

- Pierre Huyghe en Philippe Parreno -

No Ghost Just a Shell, poster door Pierre Huyghe en Phillipe Parreno

No Ghost Just a Shell

Tijdens de Dutch Design Week in Eindhoven was de expositie Robot Love te zien in de Melkfabriek. In deze interactieve tentoonstelling stellen meer dan 50 kunstenaars, ontwerpers en wetenschappers door middel van hun ontwerpen en projecten de vraag wat de invloed van techniek en wetenschap is op onze maatschappij. Onderdeel van de tentoonstelling was het project No Ghost, Just a Shell van Pierre Huyghe en Philippe Parreno, waarvan de titel verwijst naar de Japanse animatiefilm Ghost in a Shell.

In dit verslag leg ik uit:

• welk standpunt Pierre Huyghe en Philippe Parreno innemen;
• tot welk actueel debat en welke ontwerpers zij zich verhouden;
• wat de relevantie ervan is met betrekking tot mijn eigen onderzoek. 

Auteurschap

Het kunstenaars Pierre Huyghe en Philippe Parreno zijn de initiatiefnemers van dit kunstproject. Het begon bij het opkopen van een goedkoop Japanse manga AnnLee.

AnnLee is een cartoontekening van een meisje met grote ogen en elfen oren. In 1999 vonden Pierre Huyghe en Philippe Parreno haar in de catalogus van Kworks, een Japans bureau dat manga-figuren ontwikkelt voor animatiefilms, stripverhalen, reclame en videogames. De prijzen van deze afbeeldingen zijn afhankelijk van de complexiteit van hun karaktereigenschappen. Het copyright voor deze - een onopvallend, vervangbaar en lege cartoon - was goedkoop: slechts $ 428 voor haar digitale bestand (Tanner, 2002). Parreno en Huyghe kochten AnnLee en ‘bevrijdden’ hiermee het karakter van de entertainmentindustrie. Ze creëerden de mogelijkheid om nieuwe verhaallijnen voor haar te ontwikkelen. Ze nodigden 13 kunstenaars uit die gedurende drie jaar verschillende films en werken creëerden met AnnLee als hoofdpersoon (Robot Love, 2018). Bij de expositie van Robot Love werden drie van de films vertoond.

No Ghost Just a Shell, film door Pierre Huyghe

Dit project bevraagt en gaat over de volgende thema’s:

• Beeld-/auteursrechten
• De betekenis van een tentoonstelling
• De status van een kunstwerk
• De positie van de kunstenaar
• De rol van de bezoeker
• De invloed van tijd
• Het creëren van verhalen vanuit verschillende auteurs / perspectieven

Pierre Huyghe en Philippe Parreno gaan in op de hedendaagse massaconsumptie en de snelheid waarin producten worden gemaakt, gekocht en vervangen. Door ‘goedkoop’ de beeldrechten van AnnLee op te kopen en daarmee een nieuw kunstwerk te creëren bevragen ze de waarde van een kunstwerk, de positie van de kunstenaar en de rol van de bezoeker (Art Space, 2015). Met de opkoping van het kunstwerk door het Van Abbemuseum wordt hun vraag en statement rondom de waarde van kunst nogmaals versterkt.

Uiteindelijk is er een publicatie gemaakt waarin alle kunstwerken die tussen 1999 en 2003 rond het virtuele figuur AnnLee zijn gemaakt. De publicatie bevat een contract waardoor AnnLee zelf eigenaar wordt van de auteursrechten. Zo zal het in de toekomst onmogelijk zijn om AnnLee nog artistiek of economisch te exploiteren, en is deze publicatie onmiddellijk ook het laatste AnnLee boek (Van Abbemuseum, z.d.).

No Ghost Just a Shell, links: poster door Pierre Joseph en Mehdi Belhaj Kacem

Context / Netwerk

De tentoonstelling No Ghost Just a Shell is het kunstwerk geworden, waarbij het proces van de verschillende films die werden gemaakt door de kunstenaars en de samenwerking als collectief worden verteld. Er wordt op verschillende manieren met de rol van de bezoeker gespeeld. Een voorbeeld daarvan is dat in één van de films (Ghost Reader C.H. van kunstenaar Rikrit Tiravanija) AnnLee het volledige verhaal opleest van sciense ficiton klassieker Do androids dream of eletric sheep? Deze film duurt 4 uur (Audenaeren, 2005). De onderwerpen van de films en projecten lopen uiteen van de sekse van AnnLee tot het bouwen van haar eigen IKEA doodskist: iedere kunstenaar heeft zijn eigen invulling gegeven aan AnnLee.

Het kunstwerk heeft raakvlakken met het debat waar taalfilosoof en literatuurcriticus Roland Barthes zich in bevond toen hij in 1967 zijn essay La mort de l’auteur publiceerde, waarin hij de auteur doodverklaart. Hij bedoelt hiermee dat de auteur van een tekst niet de betekenissen in een tekst legt die een lezer uit de tekst haalt, maar dat de lezer zelf betekenissen aan de tekst geeft en zelfs voortdurend verschillende betekenissen vindt (Seymour, 2018).

Ditzelfde zou gezegd kunnen worden over de kunstenaars die aan de slag gaan met AnnLee als personage, maar ook de bezoekers die het werk beoordelen van de uiteindelijke tentoonstelling No Ghost, Just a Shell. Dit vloeit voort uit de toespraak The Creative Act van Frans kunstenaar Machel Duchamp: “de kunstenaar verricht slechts het halve werk, het is de kijker, die het kunstwerk voltooit door zijn interpretatie” (Duchamp, (1957).

Image Archeology, Sasha van den Haak en Anton Lamberg

No Ghost, Just a Shell verhoudt zich tot andere hedendaagse kunstenaars die zich bezighouden met de voortdurende vooruitgang en snelheid in de hedendaagse maatschappij. Daarnaast gaat het in op het vraagstuk over beeld- en auteursrecht. Ontwerpers Sasha van den Haak en Anton Lamberg bevragen tijdens de Dutch Design Week met hun installatie Image Archeology ditzelfde onderwerp, waarbij door middel van een live feed beelden worden toegevoegd. Het nieuwste beeld staat aan de top van een enorm gecomprimeerde stapel digitale beelden en wordt daarna langzaam gecomprimeerd en vervaagd in de digitale aardlagen (Haak & Lamberg, 2018). Het publiek wordt uitgenodigd om beelden toe te voegen aan de installatie en wordt daarmee mede-eigenaar van het kunstwerk.

Met No Ghost Just a Shell is een gemeenschap gecreëerd rondom AnnLee: AnnLee werd het teken dat doorgegeven werd aan verschillende auteurs. Pierre Huyghe en Philippe Parreno hadden de beeldrechten van AnnLee in eerste instantie opgekocht, met het doel zoals ze zelf beschrijven: “het bevrijden van het karakter van de entertainmentindustrie” (Robot Love, 2018). Desalniettemin wordt deze insteek en de uitkomst van het kunstwerk bediscussieerd. Doen de initiatiefnemers niet juist het tegenovergestelde wanneer No Ghost Just a Shell zich ontwikkelt en het personage AnnLee in hetzelfde debat komt te staan? De kunstenaar waarborgt nu de controle over het werk (Wolff, 2011). Als afsluiting van het gehele project wilden Pierre Huyghe en Phillipe Parreno ervoor zorgen dat AnnLee nooit meer ‘slachtoffer’ zou worden van de marktmechanismes. Er werd een wettelijk contract opgesteld waarmee AnnLee zelf over haar eigen rechten zou kunnen beschikken (Audenaeren, 2005).

No Ghost Just a Shell, film door Pierre Huyghe

Relevantie

De theorieën van zowel Roland Barthes als Marcel Duchamp zijn naslagwerken waar ik meer onderzoek naar wil doen en kan gebruiken tijdens mijn design research. Met No Ghost, Just a Shell hebben Pierre Huyghe en Philippe Parreno deze theorieën vertaald naar een tentoonstelling, die gaat over zowel de rol van de auteur als de kijker rondom de voortdurend veranderende en dynamische hedendaagse beeldcultuur.

Samengevat spreken de volgende aspecten mij aan van No Ghost Just a Shell:

• het statement dat Pierre Huyghe en Phillipe Parreno wilden maken met het opkopen van een ‘goedkoop’ personage van de entertainmentindustrie;
• de waarde die zijn wilden creëren door middel van het ‘doorgeven’ van het personage AnnLee en verschillende kunstenaars hun eigen invulling te laten geven;
• het ter discussie stellen van de rol van de auteur / kunstenaar;
• de manieren waarop de kunstenaars met de rol van de bezoeker omgaan (door middel van bijvoorbeeld tijd en ruimte);
• de samenstelling van een tentoonstelling door al de verschillende invullingen en kunstwerken gemaakt bij AnnLee samen te voegen.

Het waren dus niet zozeer de uitkomsten en de tentoonstelling zelf van No Ghost Just a Shell die ik interessant vind, maar het achterliggende concept van het project. Dit sluit aan bij de workshop die ik organiseer voor mijn onderzoek. Tijdens de workshop presenteer ik iedereen hetzelfde beeld. De deelnemers schrijven daar ieder een verhaal vanuit hun eigen perspectief bij. Net zoals bij No Ghost Just a Shell gaat het hier om één startpunt waar verschillende mensen een invulling aan geven: in het geval van de workshop het gepresenteerde beeld en in het geval van No Ghost Just a Shell het personage AnnLee). Daarnaast stel ik de rol van de fotograaf en de auteur ter discussie.

Bronnen

Audenaeren, K. (2005). Het kunstenaarsproject No Ghost Just a Shell: Un film d’imaginaire, van Netwerkvorming tot tentoonstelling. Gent: Universiteit Gent.

Art Space (2015). Hans Ulrich Obrist on the Historic Import of AnnLee, Pierre Huyghe and Philipe Parreno’s Self-Aware Creation. Geraadpleegd op 21 oktober 2018, van https://www.artspace.com/magazine/art_101/book_report/no-ghost-just-a-shell-phaidon-53070

Duchamp, M. (1957). The Creative Act [Audiobestand]. Geraadpleegd op 3 november 2018, van https://www.deezer.com/nl/album/47754.

Haak, S. van den & Lamberg, A. (2018). Image Archeology. Eindhoven: Sint Catharinakerk (tijdens Dutch Design Week).

Seymour, L. (2018). Roland Barthes’s The death of the Author. Londen: Macat International Limited.

Robot Love (2018). No Ghost Just a Shell, 1999-2002, Multimedia Installation. Geraadpleegd op 21 oktober 2018, van https://robotlove.nl/pierre-huyghe-philippe-parreno/

Tanner, M (2002). No Ghost Just a Shell. Geraadpleegd op 4 november 2018, van http://www.stretcher.org/features/no_ghost_just_a_shell/

Van Abbemuseum (z.d.). Publicatie No Ghost, Just a Shell. Geraadpleegd op 21 oktober 2018, van https://vanabbemuseum.nl/programma/programma/no-ghost-just-a-shell/

Wolff, R., M. (2011). “We bought a virgin”. The Issue of the Artist in No Ghost Just a Shell. Geraadpleegd op 21 oktober 2018, van http://shiftjournal.org/wp-content/uploads/2014/11/wolff.pdf